Hoe test je of jouw tekst écht begrijpelijk is?

Dat is lastiger te beoordelen dan je misschien denkt. Als schrijver weet je namelijk al wat je wilt vertellen. Je kent het onderwerp en begrijpt de termen die je gebruikt. Daardoor zie je niet altijd waar een ander vastloopt. Hoe weet je dan of je tekst begrijpelijk is? Met deze zes stappen controleer en test je of jouw boodschap duidelijk overkomt.

Wanneer is een tekst begrijpelijk?

Een tekst is begrijpelijk als je lezer de informatie kan volgen, de belangrijkste boodschap begrijpt en weet wat er eventueel van hem of haar wordt verwacht. Het gaat dan niet alleen om korte zinnen of eenvoudige woorden. Ook de opbouw, voorkennis van je doelgroep en hoeveelheid informatie spelen een rol.

Wil je echt weten of je tekst begrijpelijk is? Dan is zelf controleren een goed begin, maar uiteindelijk moet je tekst de test doorstaan bij de mensen voor wie je hem schrijft.

1. Lees de tekst vanuit je doelgroep

Verplaats je in de lezer. Stel jezelf bijvoorbeeld deze vragen:

• voor wie schrijf ik deze tekst?

• wat weet deze persoon al over het onderwerp?

• welke informatie heeft de lezer echt nodig?

• is meteen duidelijk wat de belangrijkste boodschap is?

• weet de lezer na afloop wat hij of zij moet weten of doen?

Dat laatste is vooral belangrijk bij teksten waarin je iemand wilt aanzetten tot actie. Is bijvoorbeeld duidelijk hoe iemand een afspraak maakt, een product aanvraagt of contact opneemt?

2. Lees de tekst hardop

Een simpele controle waar je geen hulpmiddel voor nodig hebt: lees je tekst hardop.

Tijdens het schrijven lees je gemakkelijk over lange of ingewikkelde zinnen heen. Spreek je ze uit, dan merk je sneller waar een zin hapert. Moet je halverwege opnieuw beginnen of raak je zelf de draad kwijt? Grote kans dat je lezer daar ook moeite mee heeft.

Kijk meteen of je lange zinnen kunt opsplitsen en overbodige woorden kunt schrappen. Vaak wordt je tekst daar vanzelf duidelijker van.

3. Laat iemand meelezen

Vraag bij voorkeur iemand die weinig weet van het onderwerp. En vraag niet alleen of de tekst makkelijk leest, maar ook of de boodschap duidelijk is. Waar loopt iemand vast? Welke woorden zijn onduidelijk? Die feedback helpt je om je tekst sterker te maken.

Vraag diegene ook om de tekst in één of twee zinnen samen te vatten. Is dat niet de boodschap die jij wil overbrengen? Dan is de kans groot dat je tekst nog duidelijker kan.

4. Controleer moeilijke woorden en vaktaal

Vaktermen zijn soms nodig. En ze laten zien dat je kennis van zaken hebt. Maar gebruik ze alleen als je zeker weet dat je doelgroep ze kent. Vraag je bij elke vakterm af of het echt nodig is 'm om te gebruiken. En ook: moet ik het wel of niet uitleggen?

Schrijf je bijvoorbeeld over een CRM-systeem, API of conversieratio? Vraag jezelf dan af of jouw lezer precies weet wat dat betekent. Is dat niet zo? Leg het kort uit of kies een eenvoudiger woord.

Dat betekent trouwens niet dat ieder woord zo eenvoudig mogelijk moet zijn. Het gaat erom dat je woorden gebruikt die passen bij de kennis van je doelgroep.

5. Gebruik AI als extra controle

AI kan helpen om ingewikkelde zinnen te herkennen of eenvoudigere alternatieven voor te stellen. Vraag bijvoorbeeld:

• ‘Welke zinnen in deze tekst zijn moeilijk te begrijpen en waarom?’

• ‘Welke woorden zijn mogelijk te ingewikkeld voor mijn doelgroep?’

• ‘Wat is volgens jou de belangrijkste boodschap van deze tekst?’

• ‘Welke voorkennis heeft iemand nodig om deze tekst te begrijpen?’

Of maak je eigen digitale collega die jouw teksten controleert op begrijpelijkheid.

Zie AI vooral als hulpmiddel. AI kan veel voor je doen, maar weet niet altijd hoeveel voorkennis jouw doelgroep heeft. Controleer daarom altijd of de inhoud klopt en past bij je doelgroep.

6. Werk met vaste afspraken voor begrijpelijk schrijven

Schrijf je regelmatig teksten voor jouw organisatie? Dan is een schrijfstijlgids onmisbaar. Hierin leg je bijvoorbeeld vast welke tone of voice je gebruikt, hoe je mensen aanspreekt, welke woorden je liever vermijdt en hoe je omgaat met vaktermen. Je kunt ook afspraken maken over de lengte van zinnen, het gebruik van opsommingen en de spelling van veelgebruikte woorden. Zo zorg je dat teksten niet alleen begrijpelijk zijn, maar ook herkenbaar en consistent.

Hoe weet je of je tekst begrijpelijk is?

De beste manier om dat te achterhalen, is door je tekst te laten lezen door iemand uit je doelgroep. Kan diegene in eigen woorden vertellen wat de belangrijkste boodschap is en wat er na het lezen van hem of haar wordt verwacht? Dan heb je een goede aanwijzing dat je tekst wordt begrepen.

Automatische hulpmiddelen en AI kunnen je helpen bij de controle, maar vervangen een echte lezer niet.

Doe de 1-minuutcheck

Geen tijd voor een uitgebreide test? Controleer je tekst dan in ieder geval op deze punten:

• is snel duidelijk waar de tekst over gaat?

• staat de belangrijkste informatie op een logische plek?

• gebruik je woorden die je doelgroep begrijpt?

• zijn vaktermen uitgelegd als dat nodig is?

• zijn lange of ingewikkelde zinnen opgesplitst?

• kan iemand uit je doelgroep de boodschap in eigen woorden navertellen?

• is duidelijk wat de lezer na het lezen kan of moet doen?

• kan er informatie weg zonder dat de boodschap verloren gaat?

Kun je overal ‘ja’ op antwoorden? Dan ben je goed op weg. Maar onthoud: jij bepaalt niet of je tekst begrijpelijk is. Uiteindelijk doet je lezer dat.